„Dziedzictwo kulturowe polsko-niemieckiego pogranicza na Górnym Śląsku”

Współorganizatorem konferencji był Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej w Gliwicach

Zagadnienie:
Górny Śląsk w swojej historii zawsze był obszarem pogranicznym, co wpływało w okresie nowożytnym na mentalność i skład etniczny jego mieszkańców. W XX wieku, podczas plebiscytu, po tzw. Powstaniach Śląskich, region został podzielony na dwie części.
Wspólne życie ludności polskiej i niemieckiej pozostawiło zarówno w mentalności, jak i kulturze ślady godne uwagi. Patriotyzm lokalny i zainteresowanie historią „małej ojczyzny“ są do dziś bardzo silnie rozwinięte. W dzisiejszym województwie opolskim (na zachodzie Górnego Śląska), obok województwa śląskiego (na wschodzie Górnego Śląska), można do dziś napotkać liczną mniejszość niemiecką, która dba o przekazywanie kolejnym pokoleniom swojego dziedzictwa kulturowego. Sprawa dwujęzycznych tablic drogowych z polską i niemiecką nazwą miejscowości stała się tematem publicznej debaty w Polsce dotyczącej sposobu obchodzenia się z niemiecką historią.
Agresywna polonizacja Górnoślązaków ze strony władz komunistycznych (m. in. zakaz używania języka niemieckiego) spowodowała, że liczni członkowie mniejszości niemieckiej pobieżnie, albo w ogóle nie znają dzisiaj języka niemieckiego. To wpływa również na zmieniającą się wciąż tożsamość Górnoślązaków, czego dowodem był ostatni spis ludności w 2002 roku, kiedy to więcej Górnoślązaków zadeklarowało obywatelstwo śląskie a nie niemieckiego. Pytanie o tożsamość etniczną Górnoślązaków pozostaje nadal bez odpowiedzi, ponieważ od wieków mieszają się tutaj elementy niemieckie i słowiańskie. To stanowi wielokulturowy charakter Górnoślązaków.
Mniejszość niemiecka stoi przed wielkimi wyzwaniami mając na celu przekazywanie i pielęgnowanie języka oraz kultury niemieckiej. W ostatnich latach popełniono liczne błędy i nie wspierano wystarczająco poczynań mających na celu pielęgnację kultury niemieckiej. Nowi liderzy niemieckiej mniejszości starają się bardziej zaakcentować pielęgnację ich języka i kultury.

Cel:
Kilkudniowe spotkanie ma na celu przedstawienie, jak pokrewne są sobie tematy granicy i wymiany kulturowej. W ramach dyskusji poruszone zostaną tematy historii, tradycji narodowych i pielęgnacji kultury. W pierwszym rzędzie chcemy sprawdzić, jak wygląda wspólne życie Niemców i Polaków na Górnym Śląsku. Przede wszystkim chcemy przeprowadzić ogląd sytuacji mniejszości niemieckiej na tle pielęgnacji niemieckiego dziedzictwa kulturowego. W tym kontekście chcemy podyskutować o problemach związanych z lekcjami języka niemieckiego w szkołach i o możliwościach ich rozwiązania. Interesuje nas przy tym analiza sposobu przekazu niemieckiego dziedzictwa kulturowego i jego oddźwięk w życiu mieszkańców. W dalszych krokach chcemy rozważyć, jak kształtuje się życie Polaków i Niemców na Górnym Śląsku i jak obie strony pielęgnują swoją regionalną tożsamości. Ważne są też kontakty Górnoślązaków z RFN. Liczni Ślązacy pochodzenia niemieckiego wyemigrowali do Niemiec, szczególnie w latach 70. i 80., jednakże do dziś utrzymują bliskie kontakty z osobami mieszkającymi na  Górnym Śląsku, co również  wpływa na ich mentalność. W końcu skoncentrujemy się na tożsamości Górnoślązaków. Chcemy rozważyć, czy dążenia górnośląskich ugrupowań (ruchów autonomicznych) na narodowo-etnicznie i kulturowo zróżnicowanym fundamencie, są uzasadnione. Uczestnicy konferencji mają zapoznać się z historią i tradycją tego regionu, aby zrozumieć lepiej jego tło kulturowe.

Realizacja:
Przedmiotem niniejszego wniosku jest konferencja popularno-naukowa mająca charakter spotkania polsko-niemieckiego, podczas której m. in. referaty mają przybliżyć uczestnikom ww. zagadnienia. Będzie ona trwała cztery dni, wraz z przyjazdem i odjazdem uczestników. Pierwszy dzień posłuży wzajemnemu zapoznaniu się uczestników z Polski i Niemiec. Następnie, w pierwszej części konferencji, referenci z RFN i Polski podejmą tematy dotyczące historii, kultury, tradycji narodowych, religii, polsko-niemieckich stosunków i inicjatyw regionalnych. Będzie też okazja do dyskusji i wymiany poglądów. Druga część będzie miała charakter praktyczny i przyjmie formę warsztatów. Trzeciego dnia przewidziano wycieczkę po regionie. Jedną z jej części będzie wycieczka wzdłuż dawnej granicy polsko-niemieckiej z początku XX wieku. Pod koniec dnia odbędzie się dyskusja panelowa, w której przedstawiciele różnych grup lokalnych będą dyskutowali nt. sytuacji i problemów regionu. Na zakończenie konferencji uczestnicy wezmą udział we mszy świętej i dyskusji podsumowującej.

 
Program:


Czwartek, 10 czerwca  2010 r.

Do godz. 18.00: przyjazd uczestników konferencji, kolacja
Ok. godz. 20.00: przywitanie, wprowadzenie, przedstawienie uczestników konferencji, wspólne spędzenie wieczoru

Piątek, 11 czerwca 2010 r.

Część I: Górny Śląsk: Kraj i ludzie (przy szczególnym uwzględnieniu miejscowości, w której ma miejsce konferencja)
Godz. 09.00 – 09.15      
Krótkie wprowadzenie w problematykę spotkania. Przedstawienie tematów i kolejnych etapów spotkania (referat wprowadzający) – Dr Gregor Ploch, Ratingen

Godz. 09.15 – 10.45    
Polsko-niemieckie pogranicze i jego historia, przy szczególnym uwzględnieniu XX wieku –
dyskusja panelowa: dr Mirosław Sikora (Katowice), Dawid Smolorz (Gliwice)
Moderacja: dr Gregor Ploch (Ratingen)

Godz. 10.45 – 11.00 przerwa

Godz. 11.00 – 12.00
Dziesiejsza działalność związków niemieckich:
•    „Niemieckie korporacje studenckie na Górnym Śląsku“– Silvia Michala (Opole)
•    „Działalność Domu Współpracy Polsko-Niemieckiej“ – Rafał Bartek (Gliwice)

Godz. 12.00 – 13.30    obiad i przerwa poobiednia

Godz. 13.45 – 15.15
Niemiec, Polak czy Ślązak? O problemach z narodowością i tożsamością Górnoślązaków
Dyskutują: Daniel Brzeszcz (Warszawa), Rafał Bartek (dyrektor Domu Współpracy Polsko-Niemieckiej, Gliwice); dr Jerzy Gorzelik (przewodniczący Ruchu Autonomii Śląska, Katowice), Rafał Orestes Janowski (przewodniczący Śląskiego Stowarzyszenia Europejskich Praw Podstawowych, Katowice), Józef Buszman (przewodniczący Związku Górnośląskiego, Katowice)
Moderacja: dr Gregor Ploch (Ratingen)

Godz. 15.15 – 15.30     przerwa

Część II: część praktyczna

Godz. 15.30 – 19.00
Warsztaty nt.: Górny Śląsk jako pogranicze, wpływ różnych kultur, górnośląska tożsamość – Polak, Niemiec, Górnoślązak?
Trener: Magdalena Mazik-Gorzelańczyk (Wrocław).

Godz. 19.00     kolacja
Wieczorem możliwy program ramowy.


Sobota 12 czerwca 2010 r.

Godz. 09.00 – 15.00
„Polsko-niemieckie pogranicze Górnego Śląska“
Krajoznawczo-historyczna wycieczka związana tematycznie z konferencją. Zwiedzanie Gliwic (wycieczka całodniowa)
Tematy: Wycieczki: „Szlakiem dawnej polsko-niemieckiej granicy“ oraz „Śladami znanych osobistości Gliwic i okolic“. Sposób dzisiejszego postrzegania historii i kultury lokalnej w nawiązaniu do polsko-niemieckiego spotkania.
Przewodnik: Dawid Smolorz (Gliwice)

Godz. 18.00  Kolacja

Godz. 19.00 – 21.00
Działalność kulturalno-polityczna stowarzyszeń i ugrupowań regionalnych oraz etnicznych na Górnym Śląsku. Dyskusja panelowa.
Dyskutują: Anna Olszańska (prezes Związku Ormian w Polsce im. ks. abpa Józefa Teodorowicza, Gliwice), O. Janusz Śliwa (dyrektor centrum „Theotokos“, Gliwice) oraz dr Jerzy Gorzelik (przewodniczący Ruchu Autonomii Śląska, Katowice).
Moderacja: dr Gregor Ploch (Ratingen) / dr Christine Kucinski (Münster)
 

Niedziela, 13 czerwca 2010 r.

Msza święta, podsumowanie i dyskusja końcowa;
obiad i odjazd uczestników konferencji

Miejsce konferencji:

Centrum "Theotokos"
ul.Kopernika 63a, 44-100 Gliwice
Tel./Fax +48 32 279-29-49

Towarzystwo Porozumienia Polsko-Niemieckiego składa podziękowania dla dotacjodawcy: 

Projekt wspierany przez Fundację Współpracy Polsko-Niemieckiej 
Gefördert aus Mitteln der Stiftung für deutsch-polnische Zusammenarbeit

Der Bundesbeauftragte für Kultur und Medien